РАЗМЕР ШРИФТА: A A A

ИЗОБРАЖЕНИЯ ВЫКЛ. ВКЛ.

ЦВЕТ САЙТА Ц Ц Ц

ОБЫЧНЫЙ САЙТ

Муниципальное бюджетное дошкольное образовательное учреждение
"Детский сад присмотра и оздоровления № 12 "Кунчээнэ" с.Мындаба"
МР "Усть-Алданский улус (район)"

Педагогический проект «Остуоруйа ыллыгынан»

2017-03-31

 

Остуоруйа нөҥүө о5ону сиэрдээх буоларга иитии.

Биһиги өбүгэлэрбит үөрэхтээһин да суоҕуна оҕолорун сайыннарар киэптэрэ баар этэ: айылҕа дьиктилэрин билиһиннэрэн, сиэри-туому тутуһуннаран, үтүөҕэ-кэрэҕэ угуйаллара, уос номоҕо буолбут норуот уус-уран айымньыларын оҕолор өйдөрүгэр-санааларыгар тиэрдэр идэлээхтэрэ.

Саха фольклора түҥ былыргыттан киһи өйө-санаата сайдыытын сайыннарар, сиэр-майгы өттүнэн үтүө киһи  буоларга иитэр-үөрэтэр суолталаах.

Остуоруйа – саха фольклорун биир көрүнэ. Остуоруйа дойдутугар о5о саамай кыратыттан истэр. Хас биирдии о5о5о кыра эрдэ5иттэн төрөппүттэрэ остуоруйа кэпсииллэр. Остуоруйыны истэн о5о элбэ5и билэр. Кини көмөтүнэн о5о аан маннай эйэ5эс сыһыаны, до5ордуу буолууну, куһа5аны учугэйи араара, билэ үөрэнэр.

Саха остуоруйата үс көрүннэ арахсар:

— хамсыыр — харамай туьунан;

— олох – дьаьах туьунан;

— дьиктилээх — алыптаах остуоруйа;

Хамсыыр – харамай туьунан остуоруйа кылгас буолар. Бу остуоруйаларга кыыллар киьи курдук санарар, бэйэлэрэ туспа ейдеех – санаалаах буолаллар. Остуоруйаларга киьи эмиэ баар, ол эрээри кини кылаабынан оруолу толорбот. Бу остуоруйаларга Саха сирин чысхаан тымныыта, кини кыраьыабай айыл5ата, манна баар кыыллар, кетердер майгыларын — сигилилэрин кердерер.

Олох – дьаьах туьунан остуоруйалар. Дьаданы – баай оло5ун дьаьа5ын кердереллер. Уксун бу остуоруйаларга дьаданы киьи баай утары барарын, кини сымыйаччы  ойууннары, уда5аннары, бандьыыттары утары охсуьар.

Дьиктилээх-алыптаах остуоруйалар саамай дьон себулээн кэпсиир, истэр остуоруйалара. Бу остуоруйаларга уксун боростуой, дьаданы дьон кылаабынай дьоруой буолаллар. Кинилэр халлаанна кетеллер, балык курдук ууга усталлар, араас планета5а бараллар, кыыл – кетер санатын ейдууллэр. Дьиктилээх – алыптаах остуоруйалар уонна олох – дьаьах остуоруйалара соро5ор майгыннаьаллар.

Хас биирдии иитээччи билиҥҥи кэмҥэ сиэр-майгы, өй-санаа өттүнэн сайдыылаах, үтүө санаалаах оҕону иитэргэ дьулуһар.

Кыра киһи, ордук детсадка сылдьар сааһыгар, тулалыыр эйгэтин өрүһүспүттүү сорунуулаахтык ылынар кэмэ. Бу кэми олус табатык Л.Н.Толстой: “Мин сааһым ити эрэ кэмигэр олус элбэ5и, киэни бэрт суһаллык ылыммытым, оло5ум кэнники түгэнэ итинтэн 1/100 эрэ ылбыта. Биэс саастан миэхэ диэри биир хардыы, оттон сана төрөөбүт о5оттон биэһигэр диэри – сүнкэр сө5үмэр ыраах” (Л.Н.Толстой. Собр.соч.,т.10, М.,1968, с.537). Биллиилээх педагог А.С.Макаренко бу биэс сыл туһунан маннык суруйбута: “ Эһиги о5о биэс сааһыгар диэри тугу онорбуккут иитэр кэм 90 бырыһыаныгар ылар. Ол да кэнниттэн киһини иитии-чочуйуу сал5анар эрээри сибэккини биэһигэр диэри харайбыккыт, онтон салгыы отонун хомуйан бара5ыт”.

О5о түргэнник сайдарыгар, толук уурар остуоруйа. Кыра киһи остуоруйа истэрин олус сөбүлүүр. Кини остуоруйа нөнүө туларыыр эйгэтин, оло5у дьаһа5ы кытта билсэр. Остуоруйаны истэн оҕо ойуулуур-дьүһүннүүр, тэнниир-холуур, дьоҕурун сайыннарар, кини остуоруйа геройдарын аһынар, куһа5аны үчүгэйи араара үөрэнэр, араас түгэннэртэн быыһаныахха (тахсыахха) сөп эбитин билэ үөрэнэр. О5о өйгө тутара, айан көрө үөрэнэрэ, тылын саппааһа элбиир,  ситимнээх саната сайдар. Остуоруйа көмөтүнэн улахан киһи о5ону кытта тэннээ5ин курдук кэпсэтэр. Киниэхэ кыра эрдэ5иттэн остуоруйа кэпсиир, аа5ар буоллахтарына о5о түргэнник санарар эбит.  Ол иһинн да5аны нуучча улуу педагога К.Д.Ушинскай: “Тыл киһи аймах учуутала буолара, буолуо даҕаны. Тылы үөрэтии курдук киһини сайыннарар атын предмет суох”.

Остуоруйаны истэн, көрөн о5о бэйэтэ эмиэ айар дьо5ура сайдан айан холонор. Ол курдук биһиги уһуйаанна о5о айар, тутта-хапта сылдьар дьо5урун, толлубат буоларга, санарар санатын, тылын саппааһын байытарга анаан эбии үөрэхтээһин проегынан “Остуруйа ыллыгынан” диэн куруһуок үлэлиир. Манна о5олор саха фольклорун кытта. Остуоруйа кэпсии, айа, оонньоон көрөллөр, чабыр5ах аа5а уерэнэллэр.  Туруорбут остуоруйаларбытын детсад иьинэн сынньаланнарга, улууска буолар конкурстарга кыттабыт. Сыл түмүгүнэн киэн аудитория5а тахсан көстөбүт.

Онон, мин санаабар, о5о саамай түргэнник тулалыыр эйгэни, бэйэтэ хайдах өйдүүрүнэн ылынарыгар остуоруйа улаханнык  көмөлөһөр.

 

Суруйда: Ушницкая Ульяна Анатольевна

иитээччи, МБДОУ №12 “Күнчээнэ”.

Усть-Алданский улус.

Проектан быьа тардыылар

О5олор айбыт остуоруйаларын хомуурунньуктара

 

Остуоруйа — мин дойдум

 

Остуоруйаларбыт куех экранна

   

 

 

 

 

Метки:
Версия для слабовидящих